Umre ve Hac Sözlüğü

Terimler

Alfabetik değil, öğrenme sırasına göre dizildi: önce ne yaptığınızı anlatan kavramlar, sonra yer ve belge adları.

Umre

Hac dönemi dışında yılın herhangi bir zamanında yapılabilen; ihrama girmek, Kâbe’yi tavaf etmek, Safâ ile Merve arasında sa’y yapmak ve traş olmakla tamamlanan ibadet. Farz değildir.

Hac

Şartlarını taşıyan Müslümanlara ömürde bir kez farz olan, yalnızca Zilhicce ayının belirli günlerinde yapılabilen ibadet. Arafat vakfesi olmadan hac olmaz.

İhram

Umre veya hacca niyet edildiğinde girilen özel hâl. Erkekler dikişsiz iki parça beyaz örtü giyer; kadınlar normal tesettür kıyafetleriyle ihrama girer. İhram bir kıyafetten çok, belirli yasakların başladığı bir niyet hâlidir.

Mîkat

İhrama girilmesi gereken sınır noktaları. Bu sınırı ihramsız geçmek caiz değildir. Türkiye’den gelenler için genellikle uçakta ya da Medine üzerinden gelindiğinde Zülhuleyfe (Bir Ali) mîkat olarak kullanılır.

Telbiye

“Lebbeyk Allâhümme lebbeyk…” diye başlayan, ihrama girildikten sonra sıkça tekrarlanan çağrı. Tavafa başlanınca kesilir.

Tavaf

Kâbe’nin etrafında, Hacerü’l-Esved hizasından başlayarak yapılan yedi turluk dönüş. Abdestli olmak şarttır; Kâbe sol tarafta kalacak şekilde dönülür.

Şavt

Tavafta bir tur, sa’yde ise Safâ ile Merve arasındaki bir gidiş ya da bir geliş. Tavaf 7 şavt, sa’y 7 şavttır.

Hacerü’l-Esved

Kâbe’nin bir köşesinde bulunan siyah taş. Tavaf buranın hizasından başlar ve burada tamamlanır. Kalabalıkta uzaktan el ile selamlamak yeterlidir.

İstilam

Hacerü’l-Esved’i el ile veya uzaktan işaret ederek selamlamak. İzdihama girmeden, uzaktan yapılması tavsiye edilir.

Remel

Tavafın ilk üç şavtında erkeklerin yaptığı, omuzları silkerek ve çalımlı biçimde hızlıca yürüme. Kadınlar remel yapmaz.

Iztıbâ

Erkeklerin tavaf sırasında ihramın bir ucunu sağ koltuk altından geçirip sol omuza atması.

Makam-ı İbrahim

Kâbe’nin yakınında bulunan, Hz. İbrahim’in Kâbe’yi inşa ederken üzerine çıktığı rivayet edilen taşın bulunduğu yer. Tavaf sonrası iki rekât namaz burada ya da Mescid’in uygun bir yerinde kılınır.

Sa’y

Safâ ile Merve tepeleri arasında yapılan yedi gidiş-geliş. Safâ’dan başlar, Merve’de biter. Abdest şart değildir ancak müstehaptır.

Safâ ve Merve

Mescid-i Haram içinde yer alan iki tepe. Hz. Hacer’in oğlu İsmail’e su ararken bu iki tepe arasında koşmasının anısına sa’y burada yapılır.

Hervele

Sa’y sırasında, iki yeşil ışıklı bölüm arasında erkeklerin yaptığı hızlı yürüyüş.

Halk

Umrenin sonunda saçın tamamen kazıtılması. Erkekler için daha faziletli kabul edilir.

Taksir

Saçın kısaltılması. Kadınlar saçlarının ucundan bir parmak boyu kadar keser; erkekler de halk yerine taksiri tercih edebilir.

Menasik

Hac ve umrenin yapılış kuralları, ibadetin uygulama biçimi. Kafileler yola çıkmadan önce menasik eğitimi verilir.

Mescid-i Haram

Kâbe’nin içinde bulunduğu, Mekke’deki büyük mescid. “Harem” olarak da anılır.

Harem

Mekke ve çevresindeki, sınırları belirlenmiş kutsal bölge. Günlük konuşmada Mescid-i Haram’ı ifade etmek için de kullanılır.

Mescid-i Nebevî

Medine’de, Hz. Peygamber’in mescidi. Kabri şerifi de buradadır.

Ravza-i Mutahhara

Mescid-i Nebevî içinde, Hz. Peygamber’in kabri ile minberi arasında kalan bölüm. Burada namaz kılmak için genellikle sıra veya randevu düzeni uygulanır.

Zemzem

Mekke’de, Kâbe yakınındaki kuyudan çıkan su. Kıbleye dönerek, ayakta ve niyet ederek içmek müstehaptır.

Kâbe

Mekke’de, Mescid-i Haram’ın ortasında bulunan ve Müslümanların kıblesi olan yapı.

Kıble

Namazda yönelinen yön; Kâbe’nin bulunduğu istikamet.

Meningokok aşısı

Umre ve hac için zorunlu olan ACYW-135 aşısı. Aşı kartı vize başvurusunda ibraz edilir; hareket tarihinden belirli bir süre önce yapılmış olması gerekir.

Kafile

Birlikte seyahat eden, aynı rehber ve din görevlisine bağlı yolcu grubu. Kafile büyüklüğü, rehberin her misafire yetişebilmesi açısından önemlidir.

Tam pansiyon

Sabah, öğle ve akşam olmak üzere günde üç öğün yemeğin konaklama fiyatına dahil olması.

Diyanet kurası

Türkiye’de hac kayıtlarının, başvuranlar arasından Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından kura ile belirlenmesi usulü.

Sık karıştırılan üç çift

Bu terimleri ezberlemek zorunda değilsiniz. Kayseri’de yola çıkmadan önce yaptığımız hazırlık toplantısında hepsini uygulamalı olarak anlatıyoruz; oraya vardığınızda ne yapacağınızı bilerek iniyorsunuz.